ÖN ÇAPRAZ BAĞ YARALANMASI

Ön çapraz bağ diz ekleminin içinde yer alan en önemli ve en sık yaralanan bağdır. Tibianın (kaval kemiği) femurun (uyluk kemiği) önüne aşırı hareket etmesine engel olur, yani dizi yerinde tutar. Koptuğu zaman diz ekleminde boşalma-dönme-kaçma gibi hastaların ifade ettiği yakınmalara çok sık rastlanır. Yaralandığı durumlarda diz ekleminde aşırı gevşeklik ve öne-arkaya aşırı hareket ortaya çıkar ve bu durumda diz içindeki diğer yapılar (menisküsler ve kıkırdak) da zamanla zarar görür.

Ön çapraz bağ sıklıkla sportif bir aktivite sırasında bazen de travmalar (trafik kazası, yüksekten düşme) sonucu yırtılır. En sık rastladığımız yaralanma şekli halı sahada futbol oynarken ortaya çıkar ve ayak yerde sabit iken gövdenin dönmesiyle dizde burkulma şeklinde görülür. Hastaların bir kısmı ön çapraz yaralanması sırasında dizlerinden “pat” sesi geldiğini bildirmektedir. Dizde dönmeyi takiben birkaç saat içinde diz şişer ve ağrı başlar, yine de hastalar basarak yürüyebilmektedir.

Akut yaralanma sonrasında birkaç hafta içinde dizdeki şişlik ve ağrı geçer, hastalar üzerine basarak yürüyebilirler, işlerine dönebilirler ve sakatlıktan kurtulduklarını düşünürler. Bu akut dönem geçtikten sonra esas yakınmalar başlar, en sık karşılaştığımız yakınmalar hastalar tarafından dizdeki boşalma hissi, dönme ya da çıkıp girme diye tanımlananlardır. Ayrıca hastalar dizlerinde bir güvensizlik olduğundan, çıkıp girecekmiş gibi hissettiklerinden yakınırlar.

Yukarıda saydığımız yakınmalarla doktora başvuran hastada yapılacak testlerle ve görüntüleme yöntemleriyle (Röntgen, MRG) ön çapraz bağ yaralanması tanısı konur.

Tedavi

 

Ön çapraz bağ yaralanması (yırtılma-kopma) tanısı konmuş bir hastada tedaviye karar verirken hastanın beklentileri, yaşı, fiziksel aktivite düzeyi, günlük hayatındaki yakınmaları, spora dönmek isteyip istemediği ve ameliyat sonrası rehabilitasyona uyum sağlama arzusu belirleyici rol oynar. Hastanın günlük hayatında yaşadığı dizdeki boşalma-dönme atakları hekimi cerrahi tedaviye yönlendirir. Eğer hastanın günlük hayatında önemli yakınmaları yoksa ve sportif aktivitelerden uzak durma kararı almış ise konservatif (ameliyatsız) tedavi bir seçenek olabilir.

Cerrahi tedavi artroskopik yöntemle uygulanan ve sonuçları % 90 üzerinde başarılı bir tedavi şeklidir. Hastaların kopmuş olan ön çapraz bağı yine hastanın kendisinden alınan tendonlarla yeniden yerine yerleştirilir ve tespit edilir. Bu işlem artroskopik olarak gerçekleştirildiği için ameliyat sonrası yakınmalar en aza inmiştir. Ameliyat sonrasında hasta bir rehabilitasyon programına alınır ve belli aralıklarla takip edilir. Dizlik veya alçı uygulanmaz. Hasta ameliyattan sonra ikinci gün koltuk değnekleri ile üzerine basarak yürütülür ve taburcu edilir. Verilen egzersizleri evde kendisi yapmaya devam eder, koltuk değneğini ortalama bir hafta kullandıktan sonra bırakır ve normal olarak yürümeye başlar. Dizini birinci hafta sonunda 90° bükebilmelidir. Aksamadan yürüme genellikle ikinci hafta sonundan itibaren mümkündür. Bu dönemde yüzmeye başlayabilir. İşine ya da okula dönmesine ikinci hafta sonunda izin verilir, ancak hastanın bu dönemde fiziksel aktivitelerden kaçınması gerekir. Birinci ay sonundan itibaren uzun yürüyüşler, ip atlama, bisiklet egzersizleri gibi yeni egzersizler eklenerek rehabilitasyon sürdürülür. Bu şekilde kontrollü bir takip ile hastalar kaslarını güçlendirmeye devam ederler ve yedinci aydan sonra sportif müsabakalara dönebilirler. Hastaların büyük çoğu uygulanan cerrahi tedavi ve sonrasındaki rehabilitasyonla yaralanmadan önceki fiziksel aktivite düzeyine ulaşabilmekte ve kendi spor branşına dönebilmektedirler.

Konservatif (ameliyatsız) tedavi ise yukarıda anlatılan cerrahi tedavinin uygun olmadığı ya da hastaların cerrahi tedaviyi arzu etmediği durumlarda uygulanır, ancak dizde boşalma, dönme yakınmaları belirgin ise konservatif tedaviden yarar beklenmemelidir. Bu tedavi şeklinde diz çevresi kaslar güçlendirilir, hastanın derin duyu algısı geliştirilmeye çalışılır ve günlük aktivitelerine sorunsuz bir şekilde dönmesi hedeflenir. Unutulmaması gerekir ki ön çapraz bağı kopmuş bir kişi cerrahi tedavi görmeden futbol, voleybol, basketbol, tenis, hentbol gibi spor dallarında faaliyet gösteremez, ancak golf, yüzme, yürüyüş ve bisiklet yapabileceği aktivitelerdir.

Komplikasyonlar

 

Artroskopik yöntemle de yapılmış olsa her ameliyatta olduğu gibi ön çapraz bağ cerrahisinde de komplikasyon görülme olasılığı vardır. Görülen komplikasyonlar önem sırasına göre şöyle sıralanabilir: Tromboemboli (bacak damarlarında oluşan pıhtının başka organlara giderek damarları tıkaması), enfeksiyon, ameliyat sırasında kıkırdakların zarar görmesi. Bu komplikasyonlara karşı uygun antibiyotik ve pıhtı önleyici ilaçlar ameliyat öncesi ve sonrasında hastalara verilerek riskler en aza indirilmeye çalışılmaktadır.